Openbaar vervoer: Metro 3 vordert, maar politieke beslissingen zijn bevroren

Een levensader voor de Brusselse mobiliteit

Het Brusselse openbaarvervoersnetwerk, beheerd door de MIVB-STIB, vormt de ruggengraat van de mobiliteit in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Met ongeveer 430 miljoen ritten per jaar, 4 metrolijnen, 18 tramlijnen en 54 buslijnen vervoert de MIVB dagelijks honderdduizenden Brusselaars, pendelaars en bezoekers.

De werking en de ontwikkeling van dit netwerk zijn afhankelijk van gewestelijke politieke beslissingen: het meerjarig investeringsplan, de budgettaire arbitrages over grote infrastructuurprojecten, het tariefbeleid en de planning van nieuwe lijnen.

Sinds 9 juni 2024 zijn deze hefbomen bevroren. Het netwerk functioneert, maar kan niet meer evolueren.

Metro 3: een werf die vordert, beslissingen die wachten

De stand van zaken

Het project Metro 3 is de grootste vervoersinfrastructuurwerf uit de Brusselse geschiedenis. Het voorziet in de aanleg van een nieuwe metrolijn tussen het Noordstation en Bordet (Evere), met zeven nieuwe stations. De totale kosten worden geraamd op ongeveer 3,2 miljard euro, medegefinancierd door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en de federale overheid via Beliris.

De civieltechnische werken gaan door conform de contracten die voor juni 2024 waren aangegaan. De tunnelboormachines vorderen, de stations worden uitgegraven, de arbeiders werken.

Wat geblokkeerd is

De structurerende politieke beslissingen blijven echter opgeschort:

• Budgettaire arbitrages: budgetoverschrijdingen kunnen niet het voorwerp uitmaken van politieke beslissingen
• Planning: eventuele aanpassingen van de indienststellingsdatum kunnen niet worden gevalideerd
• Uitbreiding naar het zuiden: elke beslissing over de verlenging van de lijn naar het zuiden van Brussel is uitgesteld
• Intermodale integratie: de beslissingen over de aansluiting van Metro 3 op andere netwerken (NMBS, TEC, De Lijn) vereisen politieke arbitrages

Het risico is dat van een werf die mechanisch doorgaat, maar zonder de politieke governance die nodig is om de onvermijdelijke risico's van een project van deze omvang te beheren.

Bron: Beliris, voortgangsrapport Metro 3, 2025; MIVB, jaarverslag 2024.

Investeringsplan MIVB: de strategische bevriezing

Het mechanisme

De MIVB functioneert op basis van een beheerscontract met het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, dat de openbaredienstverplichtingen, de kwaliteitsdoelstellingen en de financiële middelen bepaalt. Dit contract gaat vergezeld van een meerjarig investeringsplan dat de aankoop van nieuw rollend materieel, de renovatie van stations, de uitbreiding van het netwerk en de modernisering van de infrastructuur programmeert.

Wat opgeschort is

Het meerjarig investeringsplan kan niet worden vernieuwd of aangepast. De gevolgen zijn geleidelijk:

• Geen bestelling van nieuw rollend materieel buiten de bestaande contracten
• Geen renovatie van verouderde stations buiten de reeds gestarte werven
• Geen investering in de digitale modernisering van het netwerk (ticketing, realtime reizigersinformatie)
• Geen aanpassing van het aanbod aan de demografische evolutie van Brussel

Het rollend materieel veroudert, de stations gaan achteruit, en de behoeften nemen toe met de groei van de Brusselse bevolking.

Bron: MIVB, investeringsplan 2020-2025; Brussel Mobiliteit, gewestelijk mobiliteitsplan.

Nieuwe lijnen en frequenties: een bevroren aanbod

De behoefte

Verschillende snel groeiende wijken (Heizel, Tour & Taxis, vernieuwd Europees kwartier) vereisen een aanpassing van het openbaarvervoersaanbod. Projecten voor nieuwe tramlijnen, verlengde buslijnen en verhoogde frequenties waren voor juni 2024 in studie.

Wat geblokkeerd is

• Geen aanleg van nieuwe bus- of tramlijnen
• Geen verhoging van de frequenties op verzadigde lijnen
• Geen wijziging van routes om nieuwe wijken te bedienen
• Geen beslissing over projecten voor trams in eigen bedding

Gebruikers van slecht bediende wijken blijven kampen met lange reistijden en meerdere overstappen.

Bron: Brussel Mobiliteit, opportuniteitsstudie nieuwe lijnen, 2024.

Tarieven en toegankelijkheid

De beslissingen over de tarieven van het MIVB-netwerk zijn eveneens bevroren:

• Geen wijziging van de sociale tarieven voor kwetsbare groepen
• Geen uitbreiding van de gratis toegang naar nieuwe categorieën gebruikers
• Geen tariefharmonisatie met de andere operatoren (TEC, De Lijn, NMBS)
• Geen extra investering in de toegankelijkheid voor personen met beperkte mobiliteit (PBM)

Bron: MIVB, tariefrooster 2024; Brussel Mobiliteit, toegankelijkheidsplan.

Wat blijft functioneren

De lopende exploitatie

De MIVB blijft dagelijks honderdduizenden reizigers vervoeren. De dienstregelingen worden gehandhaafd, de lijnen functioneren, het personeel is op post. De bestaande kwaliteit van dienstverlening wordt bewaard.

De lopende werven

Alle werven die voor juni 2024 waren gestart, worden normaal voortgezet. Metro 3 vordert, de geplande stationsrenovaties worden uitgevoerd, het bestelde rollend materieel wordt geleverd.

Het onderhoud

Het onderhoud van het netwerk (sporen, stations, rollend materieel) blijft verzekerd binnen de bestaande budgetten.

Impact op de gebruikers

De bevriezing van de beslissingsmechanismen heeft tastbare gevolgen voor de gebruikers:

• Verzadiging van de lijnen tijdens de spitsuren zonder perspectief op verbetering op korte termijn
• Veroudering van het rollend materieel op bepaalde lijnen
• Ontbreken van adequate bediening in nieuwe wijken in ontwikkeling
• Stagnatie van het sociale tariefaanbod ondanks de stijgende levensduurte

Vooruitzichten

Het Brusselse openbaar vervoer staat voor een paradox: een megawerf (Metro 3) die mechanisch voortgaat, maar een globaal systeem dat zich niet kan aanpassen aan de veranderende behoeften van de stad. Elke maand zonder politieke beslissingen vergroot de kloof tussen het vervoersaanbod en de vraag van de gebruikers.

De kwestie van Metro 3 illustreert deze spanning perfect: de tunnelboormachines graven, maar de beslissingen die de kwaliteit van dienstverlening, de intermodaliteit en de uiteindelijke kosten van het project zullen bepalen, wachten op een volwaardige regering.

Belangrijkste bronnen: MIVB, jaarverslag 2024; Beliris, opvolging Metro 3; Brussel Mobiliteit, gewestelijk mobiliteitsplan; hub.brussels, sectorale economische gegevens.