Verenigingssector: 80 000 banen afhankelijk van bevroren overeenkomsten

Een cruciale sector voor Brussel

De verenigingssector en non-profit vormen een van de pijlers van de Brusselse sociale economie. Met ongeveer 80 000 banen vertegenwoordigt de niet-commerciële sector een aanzienlijk deel van de werkgelegenheid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Deze werknemers zijn actief in essentiële domeinen: socioprofessionele inschakeling, hulpverlening, kinderopvang, geestelijke gezondheidszorg, begeleiding van personen met een handicap, daklozenopvang en integratie van nieuwkomers.

De werking van deze sector steunt grotendeels op meerjarenovereenkomsten tussen het Gewest en de organisaties, erkenningen afgeleverd door de gewestelijke en gemeenschapsoverheden, en facultatieve subsidies waarmee specifieke projecten kunnen worden gestart of voortgezet.

Sinds de installatie van de regering in lopende zaken op 9 juni 2024 zijn deze drie mechanismen bevroren.

Meerjarenovereenkomsten: de kern van het probleem

Het mechanisme

Meerjarenovereenkomsten zijn financieringscontracten tussen het Gewest (of de Gemeenschapscommissies) en organisaties uit de niet-commerciële sector. Ze bestrijken doorgaans een periode van 3 tot 5 jaar en bepalen de opdrachten, doelstellingen en toegekende financiële middelen.

Deze overeenkomsten vormen de ruggengraat van de financiering van de verenigingssector. Ze stellen organisaties in staat hun activiteiten te plannen, hun teams te behouden en de continuïteit van de dienstverlening aan de doelgroepen te garanderen.

Wat geblokkeerd is

Tientallen meerjarenovereenkomsten zijn sinds juni 2024 verlopen. In lopende zaken kan de gewestregering niet:

• Verlopen overeenkomsten vernieuwen
• Nieuwe overeenkomsten met organisaties onderhandelen
• Financiële enveloppen verhogen om rekening te houden met de inflatie
• Opdrachten aanpassen aan de veranderende behoeften van de bevolking

Organisaties waarvan de overeenkomst is verlopen, blijven doorgaans functioneren op basis van stilzwijgende verlengingen of voorlopige financiering. Deze situatie creëert een aanzienlijke juridische en financiële onzekerheid: organisaties weten niet over welke middelen ze op middellange termijn zullen beschikken.

De concrete gevolgen

Volgens het CBCS hebben verschillende organisaties:

• Geplande aanwervingen uitgesteld
• Begeleidingsprogramma's verminderd bij gebrek aan budgettaire zekerheid
• Nieuwe doelgroepen geweigerd wegens onvoldoende gegarandeerde capaciteit
• Investeringen bevroren in materiaal (lokalen, uitrusting, digitale tools)

Bron: CBCS, rapport over de toestand van de Brusselse verenigingssector, 2025.

Erkenningen: de deur dicht voor nieuwe diensten

Het principe

Een erkenning is de bestuurlijke handeling waarmee een overheid vaststelt dat een organisatie aan de voorwaarden voldoet om een bepaalde activiteit uit te oefenen. Ze geeft toegang tot overheidsfinanciering en is in sommige gevallen een wettelijke verplichting om te mogen opereren.

De impact van de bevriezing

Sinds juni 2024 zijn er geen nieuwe erkenningen afgeleverd door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest voor diensten in de verenigingssector. Concreet:

• Nieuwe initiatieven van bestaande organisaties kunnen niet worden opgestart
• Nieuwe organisaties kunnen de noodzakelijke erkenning niet verkrijgen
• Wijzigingen van erkenning (capaciteitsuitbreiding, wijziging doelgroep) staan in de wacht
• Overdrachten van erkenning bij herstructurering zijn bemoeilijkt

Deze situatie is bijzonder problematisch in wijken waar de sociale noden het grootst zijn. Terreinprojecten die soms maandenlang zijn voorbereid, blijven in de la liggen bij gebrek aan een politieke beslissing.

Facultatieve subsidies: de bevriezing van de manoeuvreerruimte

Facultatieve subsidies vertegenwoordigen het deel van de financiering van de verenigingssector dat rechtstreeks afhangt van discretionaire politieke beslissingen. Ze financieren eenmalige projecten, experimenten en antwoorden op opkomende behoeften.

In lopende zaken zijn de budgetten voor facultatieve subsidies bevroren. Alleen de verbintenissen van voor juni 2024 worden nagekomen. Dit betekent:

• Geen nieuwe projectoproepen van het Gewest voor de verenigingssector
• Geen noodfinanciering om onvoorziene sociale crisissen aan te pakken
• Geen experimenten met nieuwe modellen van sociale interventie
• Geen eenmalige steun voor organisaties in financiële moeilijkheden

Wat blijft functioneren

Ondanks de bevriezing van de besluitvormingsmechanismen staat de Brusselse verenigingssector niet volledig stil:

Structurele subsidies

De structurele financiering die voor juni 2024 was vastgelegd, wordt verder uitbetaald. Organisaties met lopende overeenkomsten ontvangen hun financieringsschijven. De lonen van de werknemers in de niet-commerciële sector worden betaald.

De federaties

De sectorfederaties spelen een cruciale rol op het vlak van coördinatie en beleidsbeïnvloeding:

• Het CBCS (Brusselse Raad voor Sociopolitieke Coördinatie) documenteert de impact van de crisis op de sector en coordineert de eisen
• FeBISP (Brusselse Federatie van Organisaties voor Socioprofessionele Inschakeling) begeleidt haar leden bij het omgaan met de onzekerheid
• Brupartners (Economische en Sociale Raad van het Gewest) zet haar adviesopdrachten voort

Eerstelijnsdiensten

De directe hulpverlening aan doelgroepen — dagopvang, voedselhulp, individuele sociale begeleiding — blijft functioneren met de bestaande middelen.

De meest getroffen bevolkingsgroepen

De bevriezing van de verenigingssector treft in de eerste plaats de meest kwetsbare Brusselaars:

• Personen in een inschakelingstraject wier programma's verzwakt zijn
• Eenoudergezinnen die afhankelijk zijn van nabijheidsdiensten
• Nieuwkomers die wachten op integratiebegeleiding
• Daklozen voor wie geen nieuwe opvangplaatsen kunnen worden gecreëerd
• Geïsoleerde ouderen wier thuiszorgdiensten niet worden versterkt

Vooruitzichten

De Brusselse verenigingssector beschikt over een aanzienlijke veerkracht, maar die is niet onbeperkt. Hoe langer de periode van lopende zaken duurt, hoe ernstiger de structurele gevolgen:

• Verlies van expertise: gekwalificeerde werknemers verlaten de sector voor stabielere banen
• Afbrokkeling van de dienstverlening: programma's worden geleidelijk afgebouwd bij gebrek aan herfinanciering
• Opbouw van behoeften: de bevolkingsgroepen die vandaag niet worden begeleid, zullen morgen zwaardere noden hebben
• Financiële verzwakking: organisaties putten hun reserves en thesaurie uit

Elke maand zonder volwaardige regering vertegenwoordigt een sociale schuld die de verenigingssector zal moeten opvangen, met middelen die niet zijn aangepast aan de realiteit van de noden.

Hoofdbron: CBCS, jaarverslag 2025; FeBISP, sectorale conjunctuurnota.