Onderwijs en vorming: bevroren programma's, infrastructuur in de wacht

Onderwijs en vorming: een belangrijke gewestelijke uitdaging

Onderwijs en beroepsopleiding vormen een centrale uitdaging voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Met een jeugdwerkloosheid van ongeveer 28%, een dicht scholennetwerk van 700 scholen en een gewestelijke instelling voor beroepsopleiding (Bruxelles Formation) die 18 000 cursisten per jaar ontvangt, zijn onderwijs- en opleidingsbeleid essentiële hefbomen voor sociaaleconomische integratie.

In Belgie valt het leerplichtonderwijs onder de bevoegdheid van de Gemeenschappen (Franse, Vlaamse, Duitstalige). Maar het Brussels Hoofdstedelijk Gewest oefent eigen bevoegdheden uit op het vlak van beroepsopleiding, schoolinfrastructuur, onderwijscoördinatie en tweetalige projecten. Deze bevoegdheden worden rechtstreeks getroffen door de bevriezing van lopende zaken.

Bruxelles Formation: programma's in de wacht

De rol

Bruxelles Formation is de gewestelijke openbare instelling voor beroepsopleiding. Ze biedt kwalificerende opleidingen aan in tientallen beroepen -- bouw, digitaal, talen, management, gezondheidszorg -- bestemd voor Brusselse werkzoekenden. De instelling werkt samen met Actiris, VDAB Brussel en talrijke erkende opleidingsoperatoren.

Wat geblokkeerd is

De bestaande opleidingsprogramma's worden voortgezet, maar er kan geen enkel nieuw programma worden gelanceerd:

• Geen nieuwe opleidingen in sectoren met personeelstekorten (digitaal, ecologische transitie, zorg)
• Geen aanpassing van bestaande programma's aan de evoluties van de arbeidsmarkt
• Geen nieuwe partnerschappen met private opleidingsoperatoren
• Geen versterking van de instrumenten voor competentievalidering
• Geen uitbreiding van het aantal plaatsen in de meest gevraagde opleidingen

Voor een gewest waar de jeugdwerkloosheid meer dan 28% bedraagt, vormt de bevriezing van het opleidingsbeleid een structurele handicap.

Bron: Bruxelles Formation, activiteitenverslag 2024; Actiris, overzicht Brusselse arbeidsmarkt 2025.

Schoolinfrastructuur: geblokkeerde renovaties

De vaststelling

Het Brusselse scholenpark is verouderd. Vele gebouwen dateren van het begin van de 20e eeuw en hebben dringend renovatiewerken nodig: thermische isolatie, veiligheidsnormen, PBM-toegankelijkheid, digitale uitrusting. Perspective.brussels schat dat meer dan 100 schoolgebouwen prioritaire ingrepen nodig hebben.

Wat opgeschort is

De schoolrenovatieprojecten die niet formeel waren vastgelegd (aanbestedingen gelanceerd, budgetten toegewezen) voor juni 2024 zijn geblokkeerd:

• Geen nieuwe werven voor door het Gewest gefinancierde schoolrenovatie
• Geen investering in de energie-efficiëntie van Brusselse scholen
• Geen bijwerking van de brandveiligheidsnormen voor de oudste gebouwen
• Geen creatie van nieuwe schoolplaatsen in demografisch groeiende wijken

De gemeenten, die een deel van het scholenpark beheren, worden eveneens beperkt in hun investeringen door de gewestelijke begrotingssituatie.

Bron: Perspective.brussels, monitoring van schooluitrusting, 2025; IBSA, demografische schoolgegevens.

Tweetalig onderwijs: opgeschorte pilootprojecten

De context

Brussel is een officieel tweetalig gewest (Frans-Nederlands), maar in de praktijk gaat de tweetaligheid achteruit. De kennis van het Nederlands is nochtans een aanzienlijk voordeel op de Brusselse arbeidsmarkt, en tweetalig onderwijs vormt een hefboom voor sociale cohesie in een talig diverse stad.

Voor juni 2024 had het Gewest reflecties en pilootprojecten gelanceerd om het tweetalig onderwijs te versterken, in samenwerking met de Gemeenschappen. Deze initiatieven zijn opgeschort.

Wat geblokkeerd is

• Geen lancering van nieuwe pilootprojecten voor tweetalig onderwijs
• Geen gewestelijke financiering voor initiatieven van taaltoenadering in scholen
• Geen versterkte coördinatie tussen de Franse Gemeenschap en de Vlaamse Gemeenschap over het tweetalige scholenaanbod
• Geen steun voor scholen die immersierichtingen willen ontwikkelen

Bron: Brupartners, advies over tweetalig onderwijs in Brussel, 2024; VGC, rapport over het Nederlands in Brussel.

Subsidies voor innovatieve onderwijsprojecten

De budgetten voor gewestelijke subsidies aan innovatieve onderwijsprojecten -- digitalisering op school, bestrijding van schooluitval, professionele inschakeling van jongeren -- zijn bevroren:

• Geen nieuwe projectoproepen van het Gewest op onderwijsvlak
• Geen financiering voor pedagogische experimenten
• Geen extra steun voor scholen in prioritaire wijken
• Geen investering in digitale educatieve tools

Bron: COCOF, rapport over het onderwijsbeleid, 2025; Bruxelles Formation, strategische nota 2025.

Wat blijft functioneren

Bestaande opleidingen

De opleidingsprogramma's die voor juni 2024 waren gestart, worden verder aangeboden. Ingeschreven cursisten zetten hun opleidingstraject voort. Bruxelles Formation en haar partners waarborgen de continuiteit van de dienstverlening.

Gemeenschapsonderwijs

De Franse en Vlaamse Gemeenschap blijven hun bevoegdheden op het vlak van leerplichtonderwijs volledig uitoefenen. De scholen functioneren, de leerkrachten zijn op post, de leerplannen worden aangeboden.

Gestarte werven

De schoolrenovatieprojecten waarvan de aanbestedingen voor juni 2024 waren gelanceerd, worden normaal voortgezet.

De meest getroffen doelgroepen

De bevriezing van de onderwijs- en opleidingsmechanismen treft in de eerste plaats:

• Jonge werkzoekenden die geen opleiding vinden die aansluit bij hun beroepsproject
• Werknemers in omscholing die geen toegang krijgen tot nieuwe kwalificerende programma's
• Leerlingen in verouderde scholen die studeren in verslechterde materiële omstandigheden
• Gezinnen in groeiende wijken die schoolplaatsen tekort komen
• Niet-tweetalige Brusselse jongeren wier kansen op de arbeidsmarkt verminderd zijn

Vooruitzichten

Onderwijs en vorming vormen de meest rendabele investering op lange termijn voor een gewest dat kampt met een hoge structurele werkloosheid. Elke maand zonder actief opleidingsbeleid betekent competenties die niet worden verworven, banen die niet worden ingevuld en jongeren die ver van de arbeidsmarkt blijven.

De bevriezing van schoolrenovaties heeft eveneens langetermijngevolgen: de gebouwen gaan achteruit, de renovatiekosten stijgen en de leeromstandigheden voor de leerlingen verslechteren.

Belangrijkste bronnen: Bruxelles Formation, activiteitenverslag 2024; Actiris, arbeidsmarkt 2025; Perspective.brussels, monitoring van uitrusting; IBSA, Brusselse sociaaleconomische indicatoren.