Bouwsector: grote stadsprojecten stilgelegd

Een sector op het kruispunt van stedenbouw en economie

De bouw- en vastgoedsector in Brussel is een essentiële schakel van de gewestelijke economie en de stedelijke transformatie. De sector stelt tienduizenden werknemers tewerk en genereert een aanzienlijke economische activiteit, zowel in nieuwbouw als in renovatie van het bestaande gebouwenpark.

De Brusselse stedelijke planning steunt op strategische instrumenten — de Richtplannen van Aanleg (RPA), de gewestelijke stedenbouwkundige vergunningen en de overheidsopdrachten voor infrastructuur — die allemaal politieke beslissingen van een volwaardige regering vereisen. Het ontbreken van een gewestregering sinds juni 2024 heeft al deze mechanismen bevroren.

Richtplannen van Aanleg: de strategische bevriezing

Wat is een RPA?

De Richtplannen van Aanleg zijn instrumenten voor territoriale planning die zijn gecreëerd door het Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening (BWRO). Ze bepalen het ontwikkelingskader voor strategische zones op gewestelijk niveau: bestemming van de gronden, bouwdichtheid, openbare ruimten, mobiliteit en collectieve voorzieningen.

Een RPA verbindt het Gewest tot een langetermijnvisie voor een wijk of stedelijke pool. De goedkeuring ervan is een belangrijke politieke handeling die een volwaardige regering vereist.

De bevroren RPA's

Verschillende RPA's wachten momenteel op goedkeuring of wijziging:

• RPA Heizel: de herontwikkeling van het Heizelplateau, inclusief het Neo-project, is opgeschort. Dit project voorzag in een congrescentrum, winkels, woningen en openbare ruimten op een van de grootste ontwikkelingssites van Brussel.
• RPA Zuidstation: de transformatie van de wijk rond het Zuidstation, een van de meest ambitieuze stadsprojecten van het Gewest, kan niet vooruit. Het RPA moest het kader bieden voor de reconversie van deze strategische zone tussen spoorwegmobiliteit en stedelijke vernieuwing.
• RPA Delta: de ontwikkeling van de site Delta-Herrmann-Debroux, verbonden met de afbraak van het viaduct en de creatie van een nieuwe wijk, staat in de wacht.
• RPA Kazernes: de reconversie van de voormalige kazernes van Elsene tot een gemengde wijk is geblokkeerd.
• RPA Mediapark: de herontwikkeling van de RTBF/VRT-site in Reyerslaan is bevroren.

Elk van deze RPA's vertegenwoordigt potentiele investeringen van honderden miljoenen euro en de creatie van duizenden woningen en banen.

Bron: perspective.brussels, stand van zaken van de RPA's, 2025.

De gevolgen van de stilstand

De bevriezing van de RPA's heeft een domino-effect:

• Juridische onzekerheid: projectontwikkelaars en investeerders weten niet welk regelgevend kader op hun projecten van toepassing zal zijn
• Uitstel van private investeringen: zonder goedgekeurd RPA worden private projecten die afhankelijk zijn van het regelgevend kader opgeschort
• Verlies aan aantrekkingskracht: Brussel verliest terrein tegenover andere Europese steden die hun stadsprojecten wel vooruit helpen
• Aftakeling van de sites: terreinen in afwachting van herontwikkeling gaan achteruit of blijven onderbenut

Gewestelijke overheidsopdrachten: honderden miljoenen in afwachting

De omvang van de bevriezing

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is een belangrijke opdrachtgever voor de bouwsector. De gewestelijke overheidsopdrachten dekken:

• Mobiliteitsinfrastructuur: tramlijnen, tunnels, structurerende fietspaden
• Openbare gebouwen: scholen, sportvoorzieningen, culturele centra
• Openbare ruimten: pleinen, parken, wegenis
• Sociale woningen: programma's van de BGHM, Alliantie Wonen

In lopende zaken worden enkel de onderhoudsopdrachten en de eerdere verbintenissen nagekomen. De nieuwe strategische opdrachten — die een politieke beslissing vereisen — zijn uitgesteld.

De Confederatie Bouw Brussel-Hoofdstad schat dat honderden miljoenen euro aan overheidsopdrachten wachten op lancering. Deze bevriezing treft rechtstreeks de orderboeken van de Brusselse bouwbedrijven.

Het domino-effect op de werkgelegenheid

De bouwsector werkt met lange projectcycli (2 tot 5 jaar tussen ontwerp en oplevering). De huidige bevriezing leidt niet onmiddellijk tot massaal banenverlies — de lopende werven gaan door — maar creëert een gat in de pijplijn dat voelbaar zal worden vanaf 2026-2027:

• Studiebureau's zien hun opdrachten verminderen
• Algemene aannemers stellen hun aanwervingsplannen uit
• Gespecialiseerde onderaannemers verliezen contracten
• Materiaalleveranciers zien de vraag dalen

Stedenbouwkundige vergunningen: een dubbel regime

Wat functioneert

De stedenbouwkundige vergunningen die onder de gemeentelijke bevoegdheid vallen, worden normaal verder afgeleverd. De 19 Brusselse gemeenten behandelen de vergunningsaanvragen voor:

• Projecten van kleine en middelgrote omvang
• Renovaties van bestaande woningen
• Bestemmingswijzigingen op lokale schaal
• Inrichtingen van buurthandel

Urban.brussels, de gewestelijke administratie voor stedenbouw, blijft de lopende dossiers en adviesaanvragen behandelen.

Wat geblokkeerd is

De stedenbouwkundige vergunningen met gewestelijke draagwijdte — die een beslissing van de regering vereisen — staan in de wacht:

• Grote gemengde projecten (woningen, kantoren, handel) op de RPA-sites
• Gewestelijke openbare voorzieningen van grote omvang
• Strategische projecten verbonden met mobiliteit of infrastructuur
• Afwijkingen van het Gewestelijk Bestemmingsplan (GBP) voor projecten die afwijken van de bestaande zonering

Lopende werven: de continuïteit verzekerd

Het is belangrijk op te merken dat projecten die voor juni 2024 over alle vergunningen en financiering beschikten, normaal worden voortgezet:

• De lopende sociale woningbouwwerven van de BGHM
• De renovatiewerken aan de Brusselse tunnels (programma van Brussel Mobiliteit)
• De werven van metro 3 (federale bevoegdheid / MIVB)
• Private projecten die over hun vergunningen beschikken

De bouw in Brussel staat niet stil. Maar de vernieuwing van de projectenpijplijn is wel bevroren.

Perspectief: een stedelijke schuld die zich opbouwt

Stedelijke planning is een lang proces. De beslissingen die vandaag niet worden genomen, zullen over 5 tot 10 jaar zichtbare gevolgen hebben:

• Niet-gebouwde woningen: elk jaar vertraging in de goedkeuring van de RPA's stelt de oplevering uit van duizenden woningen in een Gewest dat er schrijnend tekort aan heeft
• Verouderende infrastructuur: de niet-gerealiseerde investeringen in openbare voorzieningen verergeren het onderhoudstekort
• Vertraagde energietransitie: de energetische renovaties van openbare gebouwen en de nieuwe bouwstandaarden blijven in afwachting
• Gewestelijke competitiviteit: de opgelopen achterstand in de stedelijke ontwikkeling tast de aantrekkingskracht van Brussel aan voor bedrijven en investeerders

De Confederatie Bouw Brussel-Hoofdstad en perspective.brussels delen dezelfde vaststelling: elke maand van politieke stilstand verdiept een stedelijke en economische schuld waarvan het Gewest jaren nodig zal hebben om te herstellen.

Bronnen: perspective.brussels, activiteitenverslag 2025; Confederatie Bouw Brussel-Hoofdstad, conjunctuurnota; urban.brussels, vergunningenstatistieken.