Handel: revitaliseringssubsidies bevroren en wijkeconomie verzwakt

Buurthandel, vitaal weefsel van Brussel

De handel vormt een essentiële pijler van de Brusselse economie en het wijkleven. Met ongeveer 60 000 handelszaken en 55 000 directe banen in de detailhandel doorkruist deze sector alle 19 gemeenten van het Gewest. Van de grote winkelstraten (Nieuwstraat, Louizalaan, Elsensesteenweg) tot de kleine buurthandelaars, het Brusselse handelsweefsel is dicht en divers.

Het gewestelijk handelsbeleid steunt op verschillende mechanismen: de revitaliseringssubsidies, de strategie voor de nachteconomie, de handelsreglementering en het gewestelijk actieplan voor de handel. Deze instrumenten worden voornamelijk gedragen door hub.brussels en Atrium Brussels.

Sinds 9 juni 2024 kan de gewestregering in lopende zaken geen nieuwe beslissingen meer nemen in deze domeinen.

Commerciële revitalisering: kwetsbare wijken zonder steun

Het mechanisme

De programma's voor commerciële revitalisering bestrijden de leegloop van Brusselse handelskernen. Ze financieren de renovatie van leegstaande handelspanden, de begeleiding van handelaars in moeilijkheden, de herinrichting van openbare ruimtes rond handelszones en de collectieve promotie van winkelwijken.

Wat geblokkeerd is

Met een geschat leegstandspercentage van ongeveer 15% in het Brussels Gewest blijft de behoefte aan revitalisering groot. In lopende zaken:

• Geen nieuwe projectoproepen voor de renovatie van leegstaande panden
• Geen financiering van nieuwe begeleidingsprogramma's voor handelaars
• Geen partnerschapsovereenkomsten met gemeenten voor revitaliseringsprojecten
• Geen steun aan handelaarsverenigingen voor de ontwikkeling van collectieve strategieën

Sommige Brusselse wijken, met name in de gebieden met lage inkomens, zien hun handelssituatie verslechteren bij gebrek aan gewestelijke steun.

Bron: hub.brussels, observatorium van de Brusselse handel, 2025; Atrium Brussels, activiteitenverslag 2024.

Nachteconomie: een strategie in de wacht

De inzet

Brussel beschikt over een rijk nachtleven dat bijdraagt aan de aantrekkingskracht en een aanzienlijke economische activiteit genereert: restaurants, bars, concertzalen, clubs. Het Gewest was begonnen met de uitwerking van een specifieke strategie om deze nachteconomie te ondersteunen en te omkaderen, met aandacht voor economische activiteit, rust voor omwonenden en veiligheid.

De gevolgen

• Geen goedkeuring van de strategie voor de nachteconomie
• Geen aangepast regelgevingskader voor nachtelijke activiteiten
• Geen structurele bemiddeling tussen nachtelijke uitbaters en omwonenden
• Geen financiering van aangepaste programma's voor nachtelijke veiligheid en netheid

Bron: hub.brussels, studie over de Brusselse nachteconomie, 2024; BECI, position paper handel, 2025.

Handelsreglementering: de modernisering in de wacht

Het regelgevingskader voor de Brusselse detailhandel moest worden gemoderniseerd om zich aan te passen aan de evoluties in de sector: opkomst van e-commerce, nieuwe handelsvormen (pop-upwinkels, dark kitchens), aanpassing van openingsuren. In lopende zaken:

• Kunnen de geplande aanpassingen van de regelgeving niet worden aangenomen
• Worden de beloofde administratieve vereenvoudigingen voor handelaars uitgesteld
• Blijft het juridische kader voor nieuwe handelsvormen onduidelijk
• Stagneert de coördinatie met het federale niveau over e-commerce-uitdagingen

Bron: UCM Brussel, enquête bij Brusselse handelaars, 2025.

Gewestelijk actieplan voor de handel

Het gewestelijk actieplan coördineert het geheel van steunmaatregelen voor de handel: opleiding van handelaars, digitale begeleiding, promotie van Brusselse ambachtslui, commerciële aantrekkingskracht. In lopende zaken:

• Is de vernieuwing van het afgelopen plan onmogelijk
• Kunnen de nieuwe begeleidingsmaatregelen niet worden gelanceerd
• Is de coördinatie tussen de verschillende institutionele actoren beperkt tot lopende opdrachten
• Kunnen de budgetten niet worden herverdeeld om op de noden van de sector in te spelen

Bron: hub.brussels, handelsactieplan 2019-2024 (afgelopen); Atrium Brussels, jaarverslag 2024.

Wat blijft functioneren

Handelsactiviteit

De Brusselse handelaars zetten hun activiteiten voort binnen het bestaande regelgevingskader. De markt functioneert normaal, hoewel het ontbreken van een actief steunbeleid de meest kwetsbare handelszaken verzwakt.

Bestaande vergunningen

De handelsvergunningen en machtigingen die voor juni 2024 waren afgeleverd, blijven volledig geldig. De verlengingsprocedures in het kader van het dagelijks beheer gaan door.

Basale begeleiding

hub.brussels en Atrium Brussels blijven handelaars en ondernemers begeleiden met de bestaande middelen en programma's.

Impact op het terrein

De bevriezing van de gewestelijke mechanismen heeft zichtbare gevolgen in de Brusselse wijken:

• Toenemende leegstand: zonder revitaliseringsprogramma verslechteren de winkelstraten in moeilijkheden
• Verzwakte buurthandel: kleine zelfstandige handelaars missen steun tegenover online concurrentie
• Vertraagde digitale transitie: handelaars die willen digitaliseren missen begeleiding
• Dalende commerciële aantrekkingskracht: Brussel verliest terrein tegenover beter ondersteunde perifere handelszones

Vooruitzichten

De Brusselse handel staat voor een structurele transformatie: opkomst van e-commerce, veranderende consumptiegewoonten, duurzaamheidsuitdagingen. Zonder actief gewestelijk beleid verloopt deze transformatie ten nadele van de buurthandel en de levendigheid van de wijken.

De volgende gewestregering zal de commerciële revitaliseringsprogramma's moeten herlanceren en het regelgevingskader moeten aanpassen aan de nieuwe realiteiten van de sector, op straffe van toenemende leegstand en verslechtering van het nabijheidshandelsweefsel.

Belangrijkste bronnen: hub.brussels, handelsobservatorium 2025; Atrium Brussels, activiteitenverslag 2024; UCM Brussel, enquête handelaars 2025; BECI, position paper 2025.