Technocratische regering

Het concept

Een technocratische regering is een uitvoerende macht samengesteld uit experts en niet-partijgebonden persoonlijkheden, benoemd om de publieke zaken te beheren buiten de logica van coalitievorming en partijonderhandelingen. Het idee berust op het principe dat onafhankelijke experts doeltreffendere en minder ideologische beslissingen zouden kunnen nemen dan ministers uit het partijapparaat.

Dit model is voornamelijk in Italië gebruikt, in momenten van ernstige crisis waarin het partijsysteem niet in staat was een regering te vormen.

De Italiaanse precedenten

Regering-Monti (2011-2013)

In november 2011, geconfronteerd met een staatsschuldencrisis en druk van de financiële markten, benoemde de Italiaanse president een econoom en voormalig Europees commissaris aan het hoofd van een regering die uitsluitend uit technici bestond. Deze regering voerde structurele hervormingen door (pensioenen, arbeidsmarkt) met de steun van een brede parlementaire meerderheid.

Bron: Camera dei Deputati — XVI Legislatura, geraadpleegd op 7 februari 2026.

Regering-Draghi (2021-2022)

In februari 2021, na het mislukken van de onderhandelingen tussen partijen en te midden van de gezondheidscrisis, belastte de president een voormalig voorzitter van de Europese Centrale Bank met de regeringsvorming. Deze regering bestond uit zowel technici als partijministers, in een hybride formule.

Bron: Governo Italiano — Presidenza del Consiglio dei Ministri, geraadpleegd op 7 februari 2026.

Wat deze voorbeelden aantonen

De Italiaanse technocratische regeringen delen verscheidene kenmerken:

1. Ze ontstonden in momenten van acute crisis (financieel, sanitair)
2. Ze werden mogelijk gemaakt door de actieve rol van de president, die in Italië een benoemingsbevoegdheid heeft die de Belgische Koning niet heeft op gewestelijk niveau
3. Ze genoten van tijdelijke transversale parlementaire steun
4. Ze hadden een beperkte levensduur — geen enkele voltooide een volledige legislatuur

Waarom dit structureel onmogelijk is in Brussel

1. Ministers moeten parlementslid zijn

Dit is het meest fundamentele obstakel. De Bijzondere Wet van 12 januari 1989 (artikel 34) bepaalt dat de leden van de Brusselse regering worden verkozen door het Parlement uit zijn leden of uit voormalige leden. Een extern expert — een academicus, een hoog ambtenaar, een voormalig bedrijfsleider — kan niet rechtstreeks worden benoemd als Brussels gewestminister.

Deze beperking bestaat niet in het Italiaanse systeem, waar de ministerpresident en de ministers geen parlementslid hoeven te zijn.

Bron: Bijzondere Wet van 12 januari 1989, artikel 34, geraadpleegd op 7 februari 2026.

2. Geen president als scheidsrechter

In Italië speelt de president een centrale rol bij de vorming van technocratische regeringen: hij neemt het initiatief, raadpleegt, benoemt. In België, op gewestelijk niveau, bestaat er geen gelijkwaardige arbitrale figuur. De Koning komt niet tussen in de vorming van de Brusselse regering. De voorzitter van het Brussels Parlement heeft deze bevoegdheid evenmin.

3. Het verzet van de partijen

Een technocratische regering veronderstelt dat de partijen aanvaarden tijdelijk afstand te doen van de uitvoerende macht. In het Belgische systeem zijn de partijen de centrale actoren van elk vormingsproces. Geen enkele partij heeft er belang bij de controle over de ministerportefeuilles af te staan aan externe persoonlijkheden — dat zou betekenen dat zowel de politieke invloed als de aan de ministeriële kabinetten verbonden middelen verloren gaan.

4. De dubbele taalmeerderheid

Zelfs als een technocratische regering zou kunnen worden samengesteld, zou ze het vertrouwen van het Parlement moeten verkrijgen met een meerderheid in beide taalgroepen. De benoemde experts zouden de taalpariteit moeten respecteren (2 Franstalige ministers, 2 Nederlandstalige, plus de minister-president). Deze beperking voegt een complexiteit toe die niet bestaat in het Italiaanse model.

Bron: Brussels Parlement — Institutionele werking, geraadpleegd op 7 februari 2026.

Een mogelijke variant: de "semi-technocratische" regering

Sommige waarnemers opperen een realistischere variant: een regering samengesteld uit parlementsleden gekozen voor hun technisch profiel in plaats van hun partijgewicht. Parlementsleden met specifieke expertise (openbare financiën, stedenbouw, mobiliteit) zouden als minister worden benoemd met een resultaatgericht mandaat.

Deze variant zou de grondwettelijke beperking respecteren (de ministers zouden parlementsleden zijn), maar zou een radicale verandering van politieke cultuur veronderstellen — waarbij partijen aanvaarden ministers te benoemen op basis van hun competenties in plaats van hun partijtrouw.

Wettelijke basis

Er bestaat geen enkele wettelijke basis voor een technocratische regering in het Belgische recht. De vorming van de Brusselse regering wordt geregeld door:

• De Bijzondere Wet van 12 januari 1989
• Het reglement van het Brussels Parlement
• De gevestigde grondwettelijke praktijken

Geen van deze teksten voorziet de benoeming van ministers buiten het Parlement of een vormingsproces geleid door een niet-partijgebonden autoriteit.

Samengevat

De technocratische regering is een model dat in Italië heeft gewerkt in zeer specifieke omstandigheden, dankzij een radicaal ander grondwettelijk kader. In België, en in het bijzonder in Brussel, zijn de obstakels structureel en niet conjunctureel: de eis dat ministers parlementslid zijn, de afwezigheid van een institutionele scheidsrechter, en het voorspelbare verzet van de partijen maken dit scenario vrijwel onmogelijk zonder een voorafgaande wijziging van de Bijzondere Wet.